VIỆT NAM ĐANG XÂY DỰNG HỆ THỐNG TIÊU CHUẨN QUỐC GIA HYDROGEN (TCVN/TC 197): NỀN TẢNG CHIẾN LƯỢC CHO CHUYỂN DỊCH NĂNG LƯỢNG VÀ THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM

Ngày 28/3/2026, Ban Thư ký VAHC

1. Bối cảnh và yêu cầu đặt ra

Trong tiến trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, hydrogen đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng để giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt trong các lĩnh vực khó khử carbon như công nghiệp nặng, điện lực và giao thông vận tải. Tuy nhiên, khác với các dạng năng lượng truyền thống, hydrogen là một thị trường còn đang hình thành, nơi tiêu chuẩn kỹ thuật đóng vai trò nền tảng để đảm bảo an toàn, khả năng tương thích và thương mại hóa.

Trên thế giới, hệ thống tiêu chuẩn hydrogen được phát triển chủ yếu trong khuôn khổ của ISO/TC 197 thuộc ISO. Các nền kinh tế lớn như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đã xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia dựa trên nền tảng này, đồng thời bổ sung các yêu cầu riêng về phát thải và chứng nhận nhằm phục vụ mục tiêu thị trường.

Tại Việt Nam, hydrogen đã được xác định là một thành tố quan trọng trong chiến lược năng lượng dài hạn. Tuy nhiên, hệ thống tiêu chuẩn quốc gia hiện vẫn chưa đầy đủ, dẫn đến thiếu cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho triển khai dự án, cũng như hạn chế khả năng hội nhập quốc tế. Do đó, Tổng Cục Tiêu chuẩn và Đo lường Chất lượng quốc gia đang tiến hành xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 197 là yêu cầu cấp thiết và mang tính chiến lược. CLB Hydrogen Việt Nam ASEAN được mời tham gia với tư cách là thành viên và đang đưa ra một số nhận xét dưới đây:

2. Mục tiêu xây dựng hệ thống tiêu chuẩn TCVN/TC 197

Mục tiêu tổng thể là xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đồng bộ, bao phủ toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen, từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến sử dụng và xuất khẩu, đồng thời tương thích với tiêu chuẩn quốc tế.

Cụ thể, đến năm 2030, Việt Nam cần ban hành khoảng 40–60 tiêu chuẩn liên quan đến hydrogen, đồng bộ phần lớn với hệ thống của ISO/TC 197. Đến năm 2035, hệ thống tiêu chuẩn cần được hoàn thiện, đủ năng lực hỗ trợ thị trường trong nước và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang các thị trường cao cấp.

3. Cấu trúc hệ thống tiêu chuẩn quốc gia hydrogen

Hệ thống TCVN/TC 197 được đề xuất theo hướng bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị, gồm bảy nhóm chính.

Thứ nhất, nhóm tiêu chuẩn về chất lượng và đo lường hydrogen

Nhóm này quy định độ tinh khiết, tạp chất và phương pháp kiểm định hydrogen, đảm bảo phù hợp với yêu cầu sử dụng trong pin nhiên liệu, công nghiệp và xuất khẩu. Đây là nền tảng quan trọng để đảm bảo tính tương thích quốc tế.

Thứ hai, nhóm tiêu chuẩn về sản xuất hydrogen truyền thống

Bao gồm các công nghệ như điện phân nước và reforming khí tự nhiên. Các tiêu chuẩn tập trung vào hiệu suất, an toàn, kiểm định thiết bị và vận hành hệ thống.

Thứ ba, nhóm tiêu chuẩn về lưu trữ và vận chuyển

Bao gồm các quy định về bình chứa áp suất cao, hydrogen lỏng, vận chuyển bằng xe bồn và đường ống. Đây là nhóm tiêu chuẩn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng do liên quan trực tiếp đến an toàn.

Thứ tư, nhóm tiêu chuẩn về hạ tầng và ứng dụng

Bao gồm trạm nạp hydrogen, hệ thống kết nối thiết bị, và ứng dụng trong giao thông, công nghiệp và phát điện, đặc biệt là các hệ thống đồng đốt hydrogen với LNG.

Thứ năm, nhóm tiêu chuẩn về an toàn và môi trường

Nhóm này bao gồm các quy định về phòng cháy nổ, đánh giá rủi ro, quản lý vận hành và bảo vệ môi trường, đóng vai trò cốt lõi trong việc đảm bảo phát triển bền vững.

Thứ sáu, nhóm công nghệ sản xuất hydrogen nâng cao

Đây là nhóm mở rộng có ý nghĩa chiến lược, phản ánh xu hướng đa dạng hóa nguồn cung hydrogen trên thế giới.

Hydrogen từ điện hạt nhân sử dụng điện hoặc nhiệt từ nhà máy hạt nhân để sản xuất hydrogen thông qua điện phân hoặc các chu trình nhiệt hóa. Đây là nguồn hydrogen có phát thải thấp trong dài hạn.

Hydrogen từ than đá được sản xuất thông qua khí hóa than, kết hợp công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon. Tuy nhiên, chỉ nên được chấp nhận nếu đáp ứng ngưỡng phát thải nghiêm ngặt.

Hydrogen thiên nhiên là nguồn hydrogen tự nhiên trong lòng đất, không cần qua quá trình chuyển đổi năng lượng. Đây là lĩnh vực mới, chưa có tiêu chuẩn quốc tế hoàn chỉnh, mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sớm vào việc xây dựng tiêu chuẩn.

Hydrogen từ rác đô thị được sản xuất thông qua các công nghệ như khí hóa hoặc nhiệt phân chất thải rắn, góp phần giải quyết đồng thời vấn đề môi trường và năng lượng.

Hydrogen từ sinh khối và rác nông nghiệp sử dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại Việt Nam, có tiềm năng đạt phát thải thấp hoặc thậm chí âm nếu được quản lý tốt.

Thứ bảy, nhóm tiêu chuẩn về carbon và chứng nhận

Đây là nhóm tiêu chuẩn mang tính quyết định đối với khả năng hội nhập quốc tế và phát triển thị trường. Bao gồm các tiêu chuẩn về đánh giá vòng đời phát thải, xác định cường độ carbon (carbon intensity), hệ thống chứng nhận nguồn gốc và cơ chế giám sát, báo cáo và thẩm định.

4. Ngưỡng phát thải CO₂ và phân loại hydrogen

Việc thiết lập ngưỡng phát thải CO₂ là yếu tố then chốt trong hệ thống tiêu chuẩn hydrogen. Trên thế giới, các quốc gia đã đưa ra các mức tham chiếu tương đối thống nhất, dao động trong khoảng 2–4 kgCO₂/kgH₂ đối với hydrogen sạch.

Trên cơ sở đó, đề xuất phân loại hydrogen tại Việt Nam như sau:

• Hydrogen xanh: ≤ 1.0 kgCO₂/kgH₂
• Hydrogen carbon thấp: ≤ 3.0 kgCO₂/kgH₂
• Hydrogen chuyển tiếp: ≤ 5.0 kgCO₂/kgH₂
• Hydrogen xám: > 5.0 kgCO₂/kgH₂

Ngưỡng áp dụng có thể linh hoạt theo lĩnh vực sử dụng. Ví dụ, hydrogen phục vụ xuất khẩu cần đáp ứng ngưỡng thấp hơn so với hydrogen sử dụng trong công nghiệp nội địa.

Đồng thời, cần xây dựng lộ trình siết chặt dần ngưỡng phát thải theo thời gian, nhằm đảm bảo phù hợp với xu hướng quốc tế và thúc đẩy đổi mới công nghệ.

5. Vai trò của hệ thống tiêu chuẩn đối với chiến lược năng lượng

Hệ thống tiêu chuẩn TCVN/TC 197 không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là nền tảng để định hình thị trường hydrogen tại Việt Nam.

Thứ nhất, tiêu chuẩn tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và ổn định, giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp và thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Thứ hai, tiêu chuẩn hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng, đặc biệt trong việc tích hợp hydrogen vào hệ thống điện khí LNG, tiến tới sử dụng hydrogen hoàn toàn trong dài hạn.

Thứ ba, tiêu chuẩn là điều kiện tiên quyết để tham gia thị trường quốc tế. Nếu không có hệ thống tiêu chuẩn phù hợp, hydrogen và ammonia của Việt Nam sẽ khó đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Thứ tư, tiêu chuẩn giúp tối ưu hóa việc khai thác các nguồn lực nội tại như sinh khối, rác thải và năng lượng tái tạo, góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn.

6. Kết luận

Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 197 là một bước đi chiến lược nhằm đặt nền móng cho sự phát triển của thị trường hydrogen tại Việt Nam. Không chỉ đảm bảo an toàn và hiệu quả kỹ thuật, hệ thống tiêu chuẩn còn đóng vai trò định hình cấu trúc thị trường, định hướng công nghệ và tạo điều kiện hội nhập quốc tế.

Việc mở rộng phạm vi tiêu chuẩn sang các công nghệ sản xuất mới và thiết lập khung ngưỡng phát thải CO₂ rõ ràng sẽ giúp Việt Nam chủ động trong quá trình chuyển dịch năng lượng, tận dụng cơ hội phát triển kinh tế carbon thấp và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, quốc gia nào thiết lập được hệ thống tiêu chuẩn phù hợp và kịp thời sẽ có lợi thế trong việc định hình thị trường. Đối với Việt Nam, TCVN/TC 197 chính là công cụ then chốt để hiện thực hóa mục tiêu đó. Ngoài ra, Việt Nam cần tham gia với tư cách thành viên của Uỷ Ban Kỹ thuật ISO/TC 197

Tham khảo