VAHC: Hydrogen xanh có thể đóng vai trò thiết yếu để thực phẩm thuần chay thực sự "sạch"

VAHC: Hydrogen xanh có thể đóng vai trò thiết yếu để thực phẩm thuần chay thực sự "sạch"

Ngày 07/11/2026
Annie Nguyễn

Tại sự kiện Green Business Matching Day Vietnam 2026 (GBM Day 2026) diễn ra ngày 4/11 tại TP.HCM, ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Câu lạc bộ Hydrogen Việt Nam – ASEAN (VAHC), đã có bài trình bày mang tính đột phá, đặt ra câu hỏi cốt lõi về tính bền vững thực sự của ngành thực phẩm thuần chay.

Nghịch lý của thực phẩm "xanh"

Ông Minh chỉ ra một thực tế đáng suy ngẫm: các sản phẩm từ thực vật đang tăng trưởng mạnh nhờ xu hướng tiêu dùng có ý thức về môi trường và các mục tiêu khí hậu toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình canh tác và chế biến vẫn phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch, tạo ra lượng phát thải gián tiếp đáng kể. Đặc biệt, 57% tổng năng lượng của ngành công nghiệp thực phẩm được sử dụng riêng cho việc sản xuất hơi nước công nghiệp. Từ đó, ông đặt câu hỏi: "Làm sao một sản phẩm thuần chay có thể thực sự được gọi là 'sạch' — từ trang trại đến bàn ăn — nếu năng lượng dùng để làm ra nó vẫn có nguồn gốc từ hóa thạch?"

Hai con đường song song của hydrogen xanh

Theo Chủ tịch VAHC, hydrogen xanh không chỉ là nhiên liệu thay thế mà còn là chất xúc tác tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm thuần chay, mở ra hai con đường song song:

1. "Nuôi dưỡng từ không khí": Sử dụng CO₂ và hydrogen xanh để sản xuất protein thực phẩm (như protein vi sinh vật) thông qua công nghệ lên men khí. Điển hình là trường hợp của Solar Foods (Phần Lan) với sản phẩm Solein® — một loại protein được tạo ra từ không khí, nước và điện tái tạo, không cần đất nông nghiệp, không thuốc trừ sâu và có tiềm năng phát thải ròng âm. Một ví dụ khác là React Foods (Đan Mạch) với quy trình lên men hai giai đoạn từ CO₂ và H₂ tái tạo thành acetate, sau đó chuyển hóa thành sinh khối giàu protein.

2. "Chế biến bằng nước": Sử dụng hydrogen xanh làm nhiên liệu đốt sạch cho các công đoạn chế biến cần nhiệt độ cao như chiên, sấy, tiệt trùng và sản xuất hơi nước. Các thử nghiệm thay thế hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch bằng hydrogen trong dây chuyền chiên công nghiệp đã cho thấy mức giảm phát thải CO₂ lên tới 97%. Mô hình đốt kép (hydrogen + khí tự nhiên) được đề xuất như một giải pháp chuyển đổi dần dần, phù hợp với lộ trình của từng nhà máy.

Tiềm năng và vai trò của Việt Nam

Ông Minh nhấn mạnh Việt Nam có lợi thế lớn với nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào như bã mía, trấu và rơm rạ — những nguyên liệu có thể được sử dụng để sản xuất hydrogen thông qua khí hóa, hướng tới amoniac xanh cho phân bón và các ứng dụng công nghiệp. Đây là nền tảng vững chắc để phát triển hydrogen tái tạo hỗ trợ chuỗi giá trị thực phẩm.

VAHC đề xuất mô hình thí điểm tích hợp "Trang trại - Nhà máy - Bàn ăn" tại một vùng có thế mạnh nông nghiệp (như Đồng bằng sông Cửu Long hoặc Tây Nguyên), bao gồm: sản xuất hydrogen xanh từ điện mặt trời/gió, sử dụng hydrogen cho lên men khí để sản xuất protein hoặc cho nồi hơi công nghiệp trong chế biến thực phẩm thuần chay, và cuối cùng là đánh giá vòng đời carbon (LCA) để chứng nhận sản phẩm.

Với vai trò là trung tâm điều phối, VAHC sẵn sàng kết nối các viện nghiên cứu, doanh nghiệp thực phẩm và đối tác công nghệ quốc tế (như Solar Foods, các trường đại học châu Âu) để đưa mô hình này về Việt Nam, tận dụng các cơ chế hợp tác Nam – Nam và BRICS – ASEAN.