Khinh khí cầu vận tải: hướng đi mới cho kinh tế không gian cận biên Việt Nam

Khinh khí cầu vận tải: hướng đi mới cho kinh tế không gian cận biên Việt Nam

ngày 30 tháng 8 năm 2026
Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch VAHC

Những ngày qua, bầu trời Cà Mau rực rỡ sắc màu với 34 khinh khí cầu trong lễ hội lần đầu tiên được tổ chức tại đây, thu hút hàng nghìn người dân và du khách. Sự kiện này không chỉ mang đến trải nghiệm du lịch mới lạ mà còn gợi mở một tiềm năng lớn hơn nhiều: sử dụng khinh khí cầu như một phương tiện vận tải hàng hóa trong nền kinh tế không gian cận biên đang lên của Việt Nam.

Lễ hội khinh khí cầu và Ngày hội văn hóa di sản diễn ra từ ngày 27/8 - 2/9/2026, tại phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau. Lễ hội khinh khí cầu có sự xuất hiện của 34 khinh khí cầu nhiều màu sắc, gồm khinh khí cầu bay treo, khinh khí cầu phục vụ tham quan, khinh khí cầu trang trí mặt đất và chương trình hoa đăng khinh khí cầu vào ban đêm.

Kinh tế không gian cận biên: sân chơi mới của Việt Nam

Việt Nam đang nổi lên như một quốc gia đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực kinh tế không gian cận biên, với các chính sách mạnh mẽ từ Chính phủ và các địa phương. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, chiến lược UAV quốc gia dựa trên bốn trụ cột chính: phát triển UAV như một ngành công nghiệp chuyển đổi cho vận tải không gian cận biên; áp dụng cách tiếp cận lưỡng dụng tích hợp ứng dụng dân sự và quốc phòng; ưu tiên làm chủ công nghệ và tự lực trong thiết kế và sản xuất công nghệ cốt lõi; và định vị Nhà nước là người định hình thị trường trong khi doanh nghiệp thúc đẩy đổi mới và năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Sáng 12/2/2026, TP.HCM khai trương tuyến giao hàng vượt biển bằng thiết bị bay không người lái (UAV). UAV mang theo kiện hàng 2 kg thực hiện hành trình hơn 12 km từ Cần Giờ qua Vũng Tàu trong 15 phút; nhanh hơn vận chuyển đường bộ khoảng 6 lần và đường thủy 3 lần.

Hà Nội và TP.HCM đang có những cơ chế thử nghiệm tiên phong cho taxi bay, ô tô bay và giao hàng bằng drone. Luật Thủ đô sửa đổi đã đưa khái niệm "kinh tế không gian cận biên" vào khung pháp lý, không chỉ như một chính sách công nghiệp mà còn là một lĩnh vực quản lý không gian mới . Tỉnh Điện Biên đã phê duyệt chương trình thử nghiệm có kiểm soát với khoảng 6.000 chuyến bay UAV trong khuôn khổ "sandbox" cho kinh tế không gian cận biên, tập trung vào bốn lĩnh vực: nông nghiệp, logistics, y tế và bản đồ số.

Tuy nhiên, trong khi drone và UAV đang được quan tâm phát triển, một phân khúc khác của nền kinh tế không gian cận biên lại chưa được chú ý đúng mức: khinh khí cầu vận tải thương mại. Đây là một ngành hàng không mới nhưng thực ra khá cũ, từng thịnh hành vào đầu thế kỷ 20 trước khi bị máy bay lấn át.

Trong đêm thứ Sáu 28/8/2026 vừa qua, 26 khinh khí cầu đã được bơm đầy hydro từ đường ống dẫn của Air Liquide, một trong những công ty khí công nghiệp hàng đầu thế giới, với đường ống chạy qua Gladbeck và có nhánh rẽ đến khu vực xuất phát tại rừng Wittringer. Mỗi khinh khí cầu có dung tích 1.000 m³ khí và được bơm đầy chỉ trong khoảng 30 phút, với ba quả được nạp cùng lúc. giải đua khinh khí cầu Gordon Bennett Cup lần thứ 69 vừa diễn ra tại Gladbeck, Đức

Lợi thế của khinh khí cầu vận tải hàng nặng

Các mô hình startup tại Mỹ và châu Âu đang cho thấy tiềm năng to lớn của khinh khí cầu hiện đại. H2 Clipper (California, Mỹ) đang phát triển khinh khí cầu vận tải chạy bằng hydro với tầm bay hơn 9.650 km, trọng tải lên tới 225 tấn - gấp 8-10 lần máy bay chở hàng tốt nhất hiện nay - và chi phí vận chuyển thấp hơn 30-50% so với vận tải hàng không hiện tại. Vận tốc khoảng 280 km/h, nhanh hơn tàu biển từ 7-10 lần.

Ý tưởng sử dụng khinh khí cầu hiện đại (modern airship) để vận chuyển hàng hóa và hành khách tại các đô thị lớn và xuyên Việt đang thu hút sự chú ý trong bối cảnh tìm kiếm giải pháp logistics xanh. Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả kinh tế một cách khách quan, cần phân tích dựa trên các thông số kỹ thuật và chi phí thực tế, đối chiếu với bối cảnh hạ tầng và nhu cầu của Việt Nam.

Theo ông Joel Davis, Nhà sáng lập Dự án Khí cầu Cứng cỡ lớn (Big Rigid Airship Project) — chuyên gia về tập hợp đội ngũ và tháo gỡ các rào cản thực tế  và người ủng hộ việc phát triển khí cầu cứng chạy bằng hydro an toàn, có khả năng mở rộng quy mô – phục vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách và các sứ mệnh nhân đạo;

Dự án Khí cầu Cứng cỡ lớn, Colonial Heights, Virginia, Hoa Kỳ, trong lĩnh vực vận chuyển hàng hóa, câu hỏi về giới hạn kích thước và hình dạng của kiện hàng luôn là một thách thức. Dự án Khí cầu Cứng Lớn (Big Rigid Airship Project - BRAP) đang nghiên cứu khả năng vận chuyển hàng hóa bằng cách treo bên ngoài (external sling loads) cho những loại hàng hóa không bao giờ có thể vừa vặn bên trong khoang chở hàng hoặc máy bay thông thường, bao gồm:

• Cánh tuabin gió dài

• Thiết bị khai thác mỏ có hình dạng bất thường

• Các đoạn cầu

• Các kiện hàng quá khổ khác

Các giới hạn thực tế không chỉ là trọng lượng

Dự án BRAP đã chỉ ra rằng giới hạn của việc vận chuyển bằng khí cầu không chỉ đơn thuần là trọng lượng của kiện hàng, mà bao gồm nhiều yếu tố kỹ thuật phức tạp:

• Hành vi của tải trọng: Cách tải trọng phản ứng khi được nâng bằng một hoặc nhiều điểm.

• Kiểm soát xoay: Khả năng giữ cho tải trọng không bị xoay trong quá trình vận chuyển.

• Không gian làm việc: Diện tích không gian trống cần thiết xung quanh khu vực treo hàng.

• Điểm gắn và thiết bị nâng: Khả năng chịu tải của các điểm gắn trên khí cầu và thiết bị nâng.

• Điều kiện thời tiết: Ảnh hưởng của gió và thời tiết đến khả năng giữ vị trí.

• Độ chính xác điều khiển: Yêu cầu kiểm soát vị trí chính xác trong không gian 6 bậc tự do.

Flying Whales (Pháp - Canada) đang chế tạo khí cầu LCA60T dài 200m, sử dụng khí nâng helium và động cơ hybrid - điện, có thể chở 60 tấn hàng hóa, dự kiến bắt đầu thử nghiệm vào năm 2025 hoặc 2027. Airlander 10 của Hybrid Air Vehicles (Anh), sử dụng helium với động cơ hybrid, đã nhận được khoảng 1,8 tỷ USD đặt hàng. Công ty đang phát triển phiên bản Airlander 50 với trọng tải 60 tấn, dự kiến vận hành vào đầu những năm 2030.

Điểm khác biệt cốt lõi của khinh khí cầu so với các phương thức vận tải khác là khả năng cất hạ cánh thẳng đứng, không yêu cầu đường băng hay cơ sở hạ tầng mặt đất đồ sộ. Khi sử dụng hydro xanh, khinh khí cầu vận hành hoàn toàn không phát thải carbon.

Tích hợp vào hệ thống logistics Việt Nam

Với địa hình trải dài 1.600 km, nhiều vùng núi và hải đảo, khinh khí cầu vận tải có lợi thế kết nối các khu vực thiếu hạ tầng đường bộ, đường sắt hoặc sân bay. Flying Whales nhấn mạnh lợi thế vận chuyển hàng hóa cồng kềnh như tua-bin gió hoặc vật liệu xây dựng đến các địa điểm xa xôi không có kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp giảm phát thải và tác động môi trường từ việc xây dựng cơ sở hạ tầng. Hybrid Air Vehicles đang hợp tác với Chính phủ Scotland để khám phá giải pháp logistics cho các vùng nông thôn.

Thay vì xây dựng các cảng hàng không chuyên dụng, các cảng biển và nhà ga đường sắt hiện có có thể được tích hợp làm điểm cất/hạ cánh cho khinh khí cầu. Điều này giúp việc vận tải đơn giản, hiệu quả và tiết kiệm chi phí, tạo ra các tuyến logistics đa phương thức liền mạch, tiềm năng vận chuyển hàng trực tiếp từ nhà máy đến trung tâm phân phối mà không cần các khâu trung gian mặt đất.

Cơ hội cho ngành hydro Việt Nam

Một lợi ích quan trọng khác là khinh khí cầu vận tải sẽ tạo ra nhu cầu tiêu thụ hydro lớn, thúc đẩy phát triển ngành hydro xanh tại Việt Nam. H2 Clipper có thể vận chuyển hydro lỏng với chi phí thấp, tạo ra một thị trường tiêu thụ ổn định và quy mô cho sản xuất hydro trong nước. Khinh khí cầu hydro cũng có thể được sử dụng như "đường ống trên trời" để vận chuyển hydro xanh đến các khu vực tiêu thụ.

Kết luận

Với các chính sách đổi mới mạnh mẽ của Chính phủ và sự ủng hộ từ các thành phố lớn, Việt Nam có đầy đủ tiềm năng để trở thành quốc gia đi đầu trong khu vực về ứng dụng khinh khí cầu vận tải. Đây không chỉ là một hướng đi mới cho kinh tế không gian cận biên mà còn là giải pháp logistics xanh, hiệu quả cho hàng hóa cồng kềnh, mở ra một chương mới cho ngành hàng không và góp phần thúc đẩy nền kinh tế carbon thấp của đất nước đặc biệt là ngành kinh tế mới nổi - kinh tế hydrogen.

Tài liệu tham khảo

1. France 2030 AI. (2026, March 10). Flying Whales — France 2030 Company Profile. https://france2030.ai/companies/flying-whales/

2. VietnamPlus. (2026, June 25). Dien Bien approves UAV sandbox for low-altitude economy development. https://en.vietnamplus.vn/dien-bien-approves-uav-sandbox-for-low-altitude-economy-development-post347246.vnp

3. Dassault Systèmes. (2025, October 20). H2 Clipper. 3DEXPERIENCE Lab. https://www.3ds.com/3dexperiencelab/portfolio/h2-clipper

4. CNN. (2023, October 13). A new generation of airships is taking to the skies. https://edition.cnn.com/travel/gallery/cloudline-modern-airships-cargo-revival-spc-intl/index.html

5. Thông tấn xã Việt Nam. (2026, April 25). Vietnam charts UAV strategy as Hanoi eyes low-altitude economy. https://vietnam.vnanet.vn/english/print/vietnam-charts-uav-strategy-as-hanoi-eyes-low-altitude-economy-442631.html

6. Lusha. (2025, August 24). H2 Clipper, Inc. Business Profile. https://www.lusha.com/business/e4d4900792085de1/