Hydrogen trong y học: Từ nhiên liệu sạch đến "khí chiến lược" của thế kỷ 21

Ngày đăng: 18/04/2026
Tác giả: Ban Thư ký VAHC

Tại buổi workshop "Trải nghiệm sức khỏe toàn diện lần 2" do UNP Healthcare tổ chức, Tiến sĩ Cao Thúy Oanh (Trưởng nhóm R&D, VAHC – Vietnam Asian Hydrogen Club) đã mang đến một bức tranh tổng quan đầy thuyết phục về hành trình của hydrogen từ phòng thí nghiệm năng lượng sang phòng cấp cứu.

TP. Hồ Chí Minh – Trong không khí giao lưu sôi nổi của buổi workshop, TS. Cao Thúy Oanh đã dẫn dắt người tham dự qua một hành trình dài hơn 200 năm của hydrogen – loại khí tưởng chừng chỉ dành cho tên lửa và nhà máy, nay đang nộp đơn "ứng tuyển" vào vai trò chiến lược trong nền y học hiện đại.

"Hydrogen không chỉ là nhiên liệu cho tương lai năng lượng – mà còn là nhiên liệu cho tương lai y học," – TS. Cao Thúy Oanh mở đầu bài trình bày.

Bước ngoặt 2007: Sự ra đời của "Hydrogen Medicine"

Theo TS. Oanh, dù đã được biết đến từ thế kỷ 18, phải đến năm 2007, công bố trên tạp chí Nature Medicine của nhóm "Ikuroh Ohsawa & nhóm nghiên cứu của GS. Shigeo Ohta (Nhật)" mới thực sự "khai sinh" khái niệm hydrogen medicine. Công trình này chứng minh rằng hít 1–4% khí H₂ có thể chọn lọc trung hòa gốc hydroxyl (•OH) – một trong những gốc tự do nguy hiểm nhất – mà không ảnh hưởng đến các phân tử tín hiệu có lợi.

"Năm 2007, hydrogen chính thức bước từ phòng máy năng lượng sang phòng cấp cứu," – bà nhấn mạnh.

Từ đó đến nay, đã có hơn 1.200 bài báo khoa học và hàng chục thử nghiệm lâm sàng trên thế giới, biến hydrogen thành một trong những "ngôi sao" mới của lĩnh vực khí y học.

Cơ chế hoạt động: "Lưỡi dao mổ" chống oxy hóa

Điểm độc đáo của hydrogen, theo TS. Oanh, là cơ chế chống oxy hóa chọn lọc. Khác với nhiều chất chống oxy hóa thông thường "quét sạch" mọi gốc tự do (kể cả những gốc cần thiết cho tín hiệu tế bào), hydrogen chỉ nhắm vào các gốc độc hại nhất như •OH và ONOO⁻.

Hành động của hydrogen được ví như "lưỡi dao mổ" thay vì "búa tạ".

Bên cạnh đó, hydrogen còn có khả năng:

• Chống viêm – giảm TNF-α, IL-6, NF-κB

• Chống chết tế bào theo chương trình (apoptose) – điều hòa caspase và Bcl-2

• Kích hoạt cơ chế hormesis – "huấn luyện lại" hệ thống phòng vệ của tế bào

"Hydrogen không chỉ dập lửa – nó còn huấn luyện lại hệ thống phòng cháy của tế bào," – TS. Oanh giải thích.

Ứng dụng phổ rộng: Không nhắm vào một bệnh, mà nhắm vào "điểm yếu chung"

TS. Cao Thúy Oanh nhấn mạnh rằng hydrogen không phải là "thuốc đặc trị" cho một bệnh lẻ, mà tác động lên ba "gốc rễ" mà rất nhiều bệnh khác nhau cùng chia sẻ:

Chính vì vậy, hydrogen được gọi là "phân tử phổ rộng" (wide‑spectrum molecule) – không nhắm vào từng bệnh lẻ, mà đi vào sửa cái "bộ máy chung bị hỏng" của cơ thể.

Các lĩnh vực ứng dụng tiềm năng bao gồm:

• Tim mạch: nhồi máu cơ tim, thiếu máu – tái tưới máu

• Thần kinh: đột quỵ, Alzheimer, Parkinson

• Chuyển hóa: đái tháo đường type 2, hội chứng chuyển hóa

• Hô hấp: COVID-19, COPD, tổn thương phổi cấp

• Ung thư: giảm tác dụng phụ hóa trị, tăng hiệu quả điều trị

Phương thức đưa hydrogen vào cơ thể

TS. Oanh giới thiệu ba đường chính hiện được nghiên cứu và sử dụng phổ biến:

Ngoài ra, các công nghệ mới như tắm hydro, gel bôi, miếng dán, hạt nano giải phóng H₂ cũng đang được nghiên cứu cho các bệnh da, viêm khớp và thần kinh.

"Khí, nước, tiêm, tắm – hydrogen linh hoạt đến mức có thể đi vào cơ thể gần như bằng mọi cửa," – bà chia sẻ.

Xu hướng nghiên cứu quốc tế hiện nay

Theo phân tích của nhóm R&D VAHC, các hướng nghiên cứu "nóng" trên thế giới bao gồm:

1. Tương tác với hệ vi sinh đường ruột (gut microbiota) – mở ra hướng can thiệp qua dinh dưỡng

2. Pyroptosis và autophagy – cơ chế chết tế bào mới ngoài apoptosis

3. COVID-19 và các bệnh nhiễm virus – hydrogen như một liệu pháp điều hòa miễn dịch

4. Công nghệ nano và giải phóng H₂ tại chỗ – điều trị viêm khớp, thoái hóa thần kinh, ung thư

Đặc biệt, khái niệm "Hydrogen nutrition therapy" (liệu pháp dinh dưỡng hydrogen) đang nổi lên như một xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động, bền vững.

"Làn sóng nghiên cứu mới đang coi hydrogen không chỉ là 'thuốc khí' mà là một nền tảng điều biến sinh học đa hệ," – TS. Oanh khẳng định.

Cơ hội cho Việt Nam: "Blue ocean" còn rộng mở

Một điểm nhấn quan trọng trong bài trình bày của TS. Cao Thúy Oanh là đánh giá về tiềm năng nghiên cứu và ứng dụng hydrogen tại Việt Nam.

Theo bà, hiện nay hydrogen tại Việt Nam chủ yếu mới được nghiên cứu trong lĩnh vực môi trường và năng lượng, trong khi mảng ứng dụng cho sức khỏe gần như còn trống.

*"Từ gut microbiota đến COVID-19, hydrogen đang dịch chuyển từ 'chữa cháy' tổn thương sang tái lập nền sinh học – và Việt Nam gần như còn nguyên một 'blue ocean' để tiên phong,"* – bà nhấn mạnh.

Với thế mạnh về nông nghiệp, thực phẩm và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi nghiên cứu và phát triển sản phẩm hydrogen y học khu vực.

Thách thức còn đó – nhưng tương lai rộng mở

Dù lạc quan, TS. Oanh cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn:

• Cơ chế trung tâm và đích phân tử chính của H₂ vẫn chưa xác định rõ – gây khó khăn cho thiết kế thuốc thế hệ 2.

• Thiếu chuẩn hóa về liều, nồng độ, thời gian và đường dùng giữa các nghiên cứu.

• Rào cản kỹ thuật – thiết bị tạo H₂ đạt chuẩn y khoa, kiểm soát nguy cơ cháy nổ (H₂ cháy nổ trong khoảng 4–75% thể tích không khí).

• Bằng chứng lâm sàng còn hạn chế – mới chỉ có khoảng 50–70 thử nghiệm trên người, phần lớn là quy mô nhỏ, thiếu các RCT đa trung tâm.

Tuy nhiên, bà khẳng định:

"Khoa học về hydrogen đã đi rất xa trong phòng thí nghiệm – nhưng mới chỉ ở vạch xuất phát trên đường đua bằng chứng lâm sàng. Đó vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho các nhà nghiên cứu trẻ, đặc biệt tại Việt Nam."

Kết luận: Hydrogen – "khí chiến lược" của thế kỷ 21

Kết thúc bài trình bày, TS. Cao Thúy Oanh gửi đến hội trường một thông điệp đầy cảm hứng:

"Nếu thế kỷ 20 là thế kỷ của oxy trong y học, thì hydrogen đang nộp đơn ứng tuyển cho vai trò 'khí chiến lược' của thế kỷ 21."

Buổi workshop "Trải nghiệm sức khỏe toàn diện lần 2" không chỉ là nơi truyền tải kiến thức khoa học, mà còn là cơ hội để khách hàng trực tiếp trải nghiệm các sản phẩm nước hydrogen tiên tiến như Izumio và Olemio, cùng máy đo chỉ số sức khỏe Khachik Checker.

UNP Healthcare và VAHC cam kết đồng hành cùng cộng đồng trong hành trình chăm sóc sức khỏe từ cấp độ tế bào, mở ra một kỷ nguyên mới: sống khỏe nhờ hydrogen.

Bản tin được thực hiện bởi Annie Nguyễn
Dựa trên nội dung trình bày của TS. Cao Thúy Oanh (Trưởng nhóm R&D, VAHC – UNP Healthcare Vietnam) tại workshop "Trải nghiệm sức khỏe toàn diện lần 2".