Hội nghị Thượng đỉnh Hydro Fuji 2026: Từ góc nhìn 8 quốc gia đến bài học "đi ngược từ thị trường" cho Việt Nam

Ngày 23 tháng 10 năm 2026 | Annie Nguyễn, Ban Thư ký VAHC

Hội nghị Thượng đỉnh Hydro Fuji 2026 tại tỉnh Yamanashi, Nhật Bản, đã khép lại với một thông điệp xuyên suốt: các dự án hydro xanh không còn là câu chuyện của tương lai, mà là bài toán của hiện tại – nhưng thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở cách xây dựng một hệ sinh thái vận hành được từ sản xuất đến tiêu thụ. Trong phiên thảo luận chuyên đề về "Phát triển Hệ thống Xã hội", đại diện chính quyền, trường đại học và doanh nghiệp từ 8 quốc gia – Nhật Bản, Brazil, Áo, Phần Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc, Việt Nam và Canada – đã thẳng thắn chia sẻ những rào cản thực tế và các mô hình đã được kiểm chứng.

Thống đốc tỉnh Yamanashi, ông Kotaro Nagasaki phát biểu khai mạc Hội nghị Thượng đỉnh

Yamanashi: Bài học từ việc đặt khách hàng lên trước
Nhật Bản, với vai trò chủ nhà, đã trình bày mô hình Power-to-Gas (P2G) quy mô lớn nhất cả nước tại Yamanashi. Hệ thống P2G công suất 16 MW đặt cạnh nhà máy chưng cất Suntory Hakushu có khả năng sản xuất 2.200 tấn hydro mỗi năm. Hydro sau đó được vận chuyển qua đường ống dài 2 km đến các lò hơi công nghiệp, thay thế khí tự nhiên tại các cơ sở sản xuất. Điểm cốt lõi trong chiến lược của Yamanashi là sản xuất hydro ngay tại nơi tiêu thụ, loại bỏ các khâu trung gian trong chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí. Đại diện tỉnh nhấn mạnh: "Bài học là sản xuất gần người tiêu thụ sẽ loại bỏ toàn bộ các bước tính toán trung gian."

Fukushima: Hydro như một trục tái thiết
Fukushima đã biến hydro thành động lực cho quá trình tái thiết sau thảm họa hạt nhân. Hiện 59,7% nhu cầu năng lượng của tỉnh đến từ các nguồn tái tạo, với mục tiêu đạt 100% vào năm 2040. Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng Hydro Fukushima (FH2R) vận hành hệ thống điện phân kiềm 10 MW, một trong những cơ sở lớn nhất thế giới, cùng với 494 xe chạy bằng pin nhiên liệu, 32 xe tải, 3 xe buýt và xe cảnh sát. Đại diện Fukushima nhấn mạnh: "Mật độ cũng là quy mô. Hàng chục ứng dụng nhỏ tạo ra thị trường, nhà cung cấp và nguồn nhân lực được đào tạo."

Tokyo: Nhà máy như một lớp học
Tokyo đã biến nhà máy hydro đô thị Keihinjima – vận hành cùng Yamanashi – thành một trung tâm đào tạo thực hành, nơi kỹ thuật viên doanh nghiệp được đào tạo trên thiết bị thực tế qua toàn bộ quy trình: sản xuất, nén, lưu trữ và cung cấp. Thông điệp từ chính quyền Tokyo rất rõ ràng: "Điều thực sự quan trọng là tạo ra một hệ thống liên tục đào tạo những người có khả năng vận hành, bảo trì và giải quyết vấn đề."

Châu Âu: Kết nối và so sánh khách quan
Áo (với dự án điện phân 200 MW tại Bruck an der Leitha, dự kiến sản xuất 23.000 tấn hydro/năm từ cuối năm 2027) nhấn mạnh: "Các dự án rất đáng tin cậy. Vấn đề là các kết nối phải hoạt động." Đại diện Áo cũng cho rằng việc so sánh hydro với điện khí hóa trực tiếp, không theo giáo điều, là dấu hiệu của sự trưởng thành. Phần Lan (với trạm hydro thương mại đầu tiên tại Jyväskylä, cùng 5 xe buýt hydro và một điện phân kiềm 1 MW của Asahi Kasei) nhấn mạnh vai trò của chính quyền thành phố như "nhạc trưởng" của hệ sinh thái, kết nối doanh nghiệp, trường đại học và chính quyền.

Ông Nguyễn Văn Hẳn, Chủ tịch UBND Tây Ninh trình bày tại Hội nghị

Ấn Độ và Hàn Quốc: Bài học về chi phí và chuyên môn hóa
Ấn Độ (bang Uttar Pradesh) đặt mục tiêu 1 triệu tấn hydro xanh/năm, với chính sách trợ cấp vốn lên tới 40% cho các dự án lớn đầu tiên và miễn phí truyền tải 10 năm. Bài học từ Ấn Độ: "Phí truyền tải lưới điện cũng quan trọng ngang với CAPEX của máy điện phân." Hàn Quốc (tỉnh Chungcheongbuk-do) chọn một ngách chiến lược: "power packs" cho các phương tiện đặc biệt, với 160 MW pin nhiên liệu, 27 trạm nạp và 2.760 xe hydro trong lưu thông. Đại diện Hàn Quốc khẳng định: "Chuyên môn hóa khu vực tạo ra lợi thế công nghiệp."

Canada: Quy mô và ưu đãi thuế
Canada hiện có công suất hydro carbon thấp cam kết lớn thứ hai thế giới (sau Trung Quốc), với 40% chi phí vốn có thể được bù đắp bằng tín dụng thuế và 600 triệu CAD hợp tác với Đức qua H2Global. Tuy nhiên, bài học từ Canada là lời cảnh tỉnh: "Ưu đãi một mình không đảm bảo dự án thành công. Ngành đã có những dự án rút lui và coi 2026 là năm quyết định."

Việt Nam (Tây Ninh): Bắt đầu từ câu hỏi đúng
Đoàn công tác tỉnh Tây Ninh, do Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Hẳn dẫn đầu, đã mang đến một góc nhìn thực tiễn từ một thị trường đang phát triển. Tây Ninh hiện vận hành 2.200 MW năng lượng tái tạo (điện mặt trời tập trung, điện mặt trời áp mái và sinh khối), cùng 35 khu công nghiệp với 27 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, trong đó Nhật Bản là một trong những đối tác hàng đầu với hơn 174 dự án và 1,52 tỷ USD. Thay vì bắt đầu từ công nghệ, Tây Ninh đặt ra câu hỏi cốt lõi: "Ai đầu tư? Ai mua? Doanh thu ở đâu? Rủi ro được chia sẻ như thế nào?" Câu trả lời đã định hình nên ba mô hình kinh doanh: năng lượng như một dịch vụ (Energy-as-a-Service), sinh khối với tín dụng carbon, và hydro xanh từ điện mặt trời dư thừa theo mô hình Yamanashi. Bài học từ Tây Ninh: "Mô hình kinh doanh phải đi trước công nghệ."

Brazil: Hệ sinh thái hoàn chỉnh
Minas Gerais gây ấn tượng khi trình bày một hệ sinh thái hydro hoàn chỉnh: 98% ma trận điện sạch, các nhà máy thí điểm đổi mới của Cemig (kết hợp hydro với khí tự nhiên trong luyện thép và phân bón), nhà máy phân bón xanh của Atlas Agro tại Uberaba với công suất 530.000 tấn/năm, và 70 MW điện phân PEM được sản xuất bởi Neuman & Esser tại Belo Horizonte, cùng với nghiên cứu tại UFMG và Unifei. Điểm khác biệt: năng lượng sạch, nhu cầu, sản xuất thiết bị và nghiên cứu cùng nằm trong một bang – một mô hình mà nhiều quốc gia đang tìm kiếm.

Đoàn Tây Ninh tại Hội nghị

Năm bài học xuyên suốt
Từ những chia sẻ thẳng thắn của 8 quốc gia, các chuyên gia đã đúc kết năm bài học cốt lõi:

1. Mô hình kinh doanh trước công nghệ: Xác định rõ ai đầu tư, ai mua và ai chịu rủi ro trước khi triển khai.

2. Nhu cầu neo trước quy mô: Bắt đầu với một khách hàng thực sự, không chờ đợi thị trường hoàn hảo.

3. Mật độ cũng là quy mô: Nhiều ứng dụng nhỏ tạo ra thị trường, nhà cung cấp và nguồn nhân lực.

4. Hydro là công cụ của ngành điện: Hydro hấp thụ sự biến động của năng lượng tái tạo; quy định và phí tổn có tác động lớn.

5. Con người là hạ tầng: Bản thân nhà máy có thể trở thành lớp học để đào tạo liên tục.

Kết luận
Hội nghị Thượng đỉnh Hydro Fuji 2026 đã cho thấy một bức tranh đa dạng nhưng thống nhất: từ Yamanashi với mô hình P2G đặt khách hàng lên trước, đến Tây Ninh với câu hỏi "ai trả tiền" – tất cả đều khẳng định rằng hydro xanh không còn là cuộc đua công nghệ, mà là cuộc đua xây dựng hệ sinh thái. Với tiềm năng năng lượng tái tạo dồi dào, vị trí chiến lược và nhu cầu công nghiệp ngày càng tăng, Tây Ninh – và Việt Nam nói chung – có đủ các mảnh ghép để hiện thực hóa mô hình này, miễn là các mảnh ghép được kết nối bằng một mô hình kinh doanh khả thi và nguồn nhân lực được chuẩn bị bài bản.